اینده روابط ایران وامریکا
12 آبان 98 - 21:04

متن پیش رو در فرهیختگان منتشر شده و انتشار آن به معنی تایید تمام یا بخشی از آن نیست

امیرعلی ابوالفتح، کارشناس مسائل آمریکا در گفت‌وگو با «فرهیختگان» آینده چالش‌های سیاسی میان ایران و آمریکا را بررسی کرد و به تحلیل وقایع داخلی آمریکا و تاثیرات آنها بر سیاست خارجی این کشور در قبال ایران پرداخت. او معتقد است با تغییر دموکرات و جمهوریخواه، تفاوتی در تعامل با ایران و حل معضلات فی‌مابین ایجاد نخواهد شد. مشروح این گفت‌وگو در ادامه از نظر می‌گذرد.

گام چهارم ایران تا چند روز دیگر برداشته می‌شود و از سوی دیگر هم ایالات‌متحده و سیاستمداران آن وارد فاز انتخاباتی شده‌اند. از نظر شما از اینجا به بعد امکان دارد اتفاق خاص و روبه جلویی در مساله برجام که اروپایی‌ها آن را منوط به نظر آمریکایی‌ها کردند، بیفتد یا تغییری نسبت به وضعیت کنونی ایجاد شود؟

خیر. به نظر من دو پارامتری که از آن یاد کردید یعنی گام چهارم از طرف ایران و برگزاری انتخابات از سوی آمریکا هیچ‌کدام ظرفیت تغییر وضعیت کنونی را ندارند. گام چهارم را که ایران اعلام کرده به لحاظ کمی و کیفی یک تحول بسیار بزرگ و به قول معروف نقطه‌عطفی نیست. از سویی ایران هم به لحاظ کمی و هم به لحاظ کیفی برنامه‌های هسته‌ای خود را پیش می‌برد و تعهدات برجامی خود را به شکل تدریجی کاهش می‌دهد اما این تغییرات به‌گونه‌ای نیست- حداقل براساس آن چیزی که در رسانه‌ها گمانه‌زنی شده- که آمریکا را در معرض مواجهه با دستیابی ایران به سلاح اتمی قرار دهد. در عین حال انتخابات آمریکا هم طوری نیست که دونالد ترامپ را وادار کند در سیاست فشاری خود در قبال ایران تحول اساسی ایجاد کند. می‌توان گفت تا آینده قابل‌پیش‌بینی وضعیت به همین شکل ادامه خواهد داشت. تحریم‌ها تشدید خواهد شد، البته تشدید تحریم‌ها بیشتر به شکل نمادین انجام می‌شود چون آمریکا بعد از اعمال تحریم‌های نفتی و تحریم‌های مالی و بانکی عملا تمام اقتصاد ایران را تحت تحریم قرار داده و افزودن نام شرکت‌ها یا بخش‌های مختلف اقتصادی خیلی تحول بزرگی نیست، یعنی تاثیر اساسی بر اقتصاد ایران ندارد. در عین حال ایران هم قصد دارد به شکل تدریجی تعهدات خود را کاهش دهد. آنچه آمریکایی‌ها پیش از برجام از آن به‌عنوان زمان گریز هسته‌ای یاد می‌کردند و می‌گفتند ایران تا ساخت سلاح هسته‌ای فاصله دارد، الان حتی با برداشتن گام چهارم زمان خیلی زیادی برای رسیدن به آن مرحله وجود دارد و به نظر نمی‌رسد اینها عاملی باشند تا دولت آمریکا را وادار کنند در سیاست‌های خود تغییراتی ایجاد کند.

اروپا هیچ‌کاره است
این توضیحات به این معناست که اروپایی‌ها هم تغییری در موضع کنونی خود ایجاد نمی‌کنند؟

تکلیف اروپا از همان ابتدا مشخص بود. اروپا بدون اذن و اجازه آمریکا حتی یک دلار هم نمی‌تواند پول برای ایران جابه‌جا کند. برای ایران قبل از اینکه وارد فازهایی موسوم به گام‌های اول، دوم و سوم شود، مشخص بود اگر آمریکا آماده کاهش در فشار حداکثری خود در قبال ایران نباشد اروپا هیچ قدمی نمی‌تواند بردارد. گام چهارم، پنجم و ششم هم همین‌طور است. تکلیف اروپا مشخص است. مشکل در روابط تهران و واشنگتن باید حل و فصل شود که یا به وخامت اوضاع می‌انجامد یا باعث گشایشی می‌شود ولی طرف سوم یعنی اروپایی‌ها قادر نیستند پلی بین تهران و واشنگتن بزنند و بخواهند بدون نادیده‌گرفتن خشم واشنگتن انتظارات ایران را برآورده کنند، بنابراین از اساس موضوع اروپا از این مساله خارج می‌شود.

توضیحات دو سوالی که پرسیدم و شما بیان کردید به این معناست که تا پایان 2020 وضعیت به احتمال قوی همین فرآیند خواهد بود؟

واقعا نمی‌توان تاریخی تعیین کرد. من معتقدم زمانی برجام حاصل شد که توازن وحشت بین ایران و آمریکا برقرار شد. از یک‌سو ایران به ‌شدت نگران بود فشار تحریم‌ها به‌خصوص تحریم‌های شورای امنیت اقتصاد ایران را در معرض فروپاشی قرار دهد و از سوی دیگر آمریکایی‌ها نگران بودند ایران در آستانه دستیابی به سلاح اتمی قرار بگیرد. در آن زمان ایران اگر اشتباه نکنم هزار و 800 کیلو اورانیوم غنی‌شده داشت که به گفته و ادعای آمریکایی‌ها برای ساخت دو تا سه بمب طی دو تا سه هفته کفایت می‌کرد، البته ایران بارها اعلام کرده قصد ساخت سلاح اتمی را ندارد و در بالاترین سطوح توسط رهبر جمهوری اسلامی هم بیان شده است ولی این نکته‌ای نیست که آمریکایی‌ها به آن اکتفا کنند و این ادعا را همیشه مطرح می‌کردند که ایران در آستانه دستیابی به سلاح اتمی قرار دارد. درحال حاضر این توازن وحشت بین ایران و آمریکا برقرار نیست. از یک‌سو تحریم‌هایی که آمریکا اعمال می‌کند آن موج اولیه را پشت‌سر گذاشته و جمهوری اسلامی به این نکته رسیده که بیش از این آمریکایی‌ها نمی‌توانند فشار وارد کنند و تا زمانی که تحریم‌های شورای امنیت هم اعمال نشود اقتصاد از این چیزی که هست، بیشتر تحت‌فشار قرار نمی‌گیرد. بنابراین ایران وحشت فروپاشی اقتصاد را ندارد. از سوی دیگر آمریکایی‌ها هم براساس گزارش آژانس بین‌المللی انرژی اتمی می‌دانند ایران کمی بیشتر از 300 کیلوگرم یعنی حد مجازی که اجازه داشتیم اورانیوم غنی‌شده داشته باشیم، اورانیوم غنی کرده است و این ذخیره به شکل چشمگیری افزایش پیدا نکرده است. بنابراین تا رسیدن به زمان قبلی که حدود هزار و 800 کیلو یا دوهزار کیلو اورانیوم غنی شده ایران داشته باشد به‌خصوص اینکه قدری از آن اورانیوم غنی‌شده 20 درصد باشد، فاصله خیلی زیاد دارد و آمریکایی‌ها هم از ایران وحشت نمی‌کنند.

بنابراین من فکر نمی‌کنم به این زودی توازنی برقرار شود یا دو طرف در جایگاهی قرار بگیرند که بخواهند به مصالحه برسند. حالا این قبل از 2020 شود یا بعد از آن شود، قبل از انتخابات آمریکا باشد یا بعد از انتخابات آمریکا باشد، تعیین‌کننده و موثر نیست. مهم این است که ایران و آمریکا به تعادل رسیده‌اند یا خیر. ترامپ با خروج از برجام این توازن را به نفع آمریکا به هم زده است و ایران هم اعلام کرده زیر فشار حاضر به توافق و مذاکره نیست و از آنجایی که آمریکایی‌ها نمی‌خواهند فشار خود را کاهش دهند، نه‌تنها کاهش نمی‌دهند بلکه هر روز افزایش می‌دهند، قابل تصور نیست آن توازن برقرار شود.

ترامپ بر مذاکره توام با فشار اعتقاد دارد
با شناختی که از دولت آقای ترامپ وجود دارد به نظر شما تا زمانی که او در کاخ سفید است، مذاکره جدید یا برجام جدیدی یا شبه‌برجامی یا شبه‌مذاکره‌ای امکان دارد اتفاق بیفتد؟

از سوی آقای ترامپ تکلیف مشخص است. آقای ترامپ قویا دنبال یک برجام دوم است، حالا حتی اسم آن را ممکن است بخواهد کنار بگذارد چون آقای ترامپ با اسامی هم قدری مشکل دارد. در مورد نفتا هم همین کار را کرد. تکلیف او مشخص است و می‌گوید یک بار دیگر مذاکره کنیم، اما می‌گوید مذاکره هسته‌ای و غیرهسته‌ای و تمام موضوعات ایران و آمریکا را دربربگیرد ولی بحث او این است که باید مذاکره زیرفشار انجام شود یعنی آماده نشان دادن حسن‌نیت یا یک نوع نرمشی پیش از رسیدن به خواسته‌های خود نیست. در مورد کره شمالی هم این‌طور بود که اعلام کرد تمام خواسته‌های ما باید برآورده و راستی‌آزمایی شود و بازگشت‌ناپذیری آنها باید به اثبات برسد، بعد از آن است که بحث کنار گذاشتن تحریم‌های آمریکا مورد بررسی قرار می‌گیرد. بنابراین اگر بخواهد همان الگو را در قبال ایران پیش بگیرد به احتمال قریب به یقین ایران هم تن به این مسیر نخواهد داد و به تدریج گام‌های بعدی را برای کاهش تعهدات خود برمی‌دارد. این اقدام ایران حتما باعث واکنش آمریکایی‌ها می‌شود و آنها در مواضع سرسختانه خود سرسخت‌تر خواهند شد، چون هم برای ایران و هم برای آمریکا موضوع حیثیتی شده، جدای از اینکه مباحث امنیتی است و مسائل اقتصادی و ژئواستراتژیک است ولی برای هر دو طرف موضوع حیثیتی است و هیچ‌کدام حاضر نیستند قدم اول را بردارند به‌ویژه اینکه اطمینان نداشته باشند طرف مقابل حسن‌نیت داشته باشد ولی فکر نمی‌کنم سیاست دولت آقای ترامپ تغییری کند.

با حضور دموکرات‌ها شرایط برجام تغییری نخواهد کرد
با تغییر آقای ترامپ چطور؟

این نکته را باید در نظر بگیرید، فقط مشکل آقای ترامپ نیست، نباید دچار این اشتباه شویم که اگر ترامپ در انتخابات شکست خورد مشکل برطرف می‌شود. ممکن است دموکرات‌ها اگر دولت را تشکیل دهند در موضوع مسائل برجام نرمشی از خود نشان دهند اما مابه‌ازای آن نرمش را حتما در حوزه‌های منطقه‌ای و موشکی و مسائل دفاعی و مسائل مربوط به رژیم صهیونیستی تقویت می‌کنند و چه‌بسا شرایط بازگشت به دوران برجام هم در دولت دموکرات‌ها برای مدت طولانی به تعویق بیفتد.

عزل ترامپ بسیار بعید است
اساسا عدم حضور آقای ترامپ در کاخ سفید، چه در کوتاه‌مدت مساله استیضاح و چه در بلند‌مدت مساله انتخابات، مطرح است؟

استیضاح قریب به یقین است ولی در آمریکا استیضاح به منزله برکنارشدن نیست یعنی دادگاه رسیدگی به پرونده آقای ترامپ در مورد موضوع اوکراین حتما در سنا برگزار می‌شود اما دموکرات‌ها برای اینکه آقای ترامپ را برکنار کنند باید رای 20 سناتور جمهوریخواه را داشته باشند که بسیار دور از ذهن است مگر اینکه طی تحقیقاتی که هفته‌های اخیر در جریان است، اسنادی فاش شود که جرم آقای ترامپ را کاملا محرز کند و نوعی کودتا درون‌حزب جمهوریخواه علیه رئیس‌جمهور هم‌حزبی شکل گیرد. من این را خیلی بعید می‌دانم، در حد معجزه‌ای می‌دانم که رخ دهد یا رخداد عجیب و غریبی است والا براساس روند کنونی آقای ترامپ در استیضاح و در جلسه دادگاه موفق می‌شود و رای لازم را به دست می‌آورد و در سمت خود باقی می‌ماند. در انتخابات هم شرایط کنونی نشان می‌دهد وضعیت آقای ترامپ در انتخابات شرایط مطلوبی است. وضعیت اقتصادی و وضعیت مهاجرت و مباحث مربوط به مهاجرت به نفع آقای ترامپ است. به نظر نمی‌رسد فعلا خطر فوری آقای ترامپ را تهدید کند ولی انتخابات معمولا در آمریکا شگفتی‌ساز هم هست و باید منتظر بود نامزد نهایی دموکرات‌ها چه کسی خواهد شد. اگر آقای بایدن باشد احتمالا آقای ترامپ پیروز خواهد شد. تحلیل من این است که شخصی همانند آقای جو بایدن نمی‌تواند آقای ترامپ را شکست دهد. اینکه چه کسی از گردونه رقابت درون‌حزبی دموکرات‌ها بیرون‌ آید هم مشخص نیست. مساله اینکه نامزد دموکرات چه کسی باشد خیلی تعیین‌کننده است و فعلا نمی‌شود درباره انتخابات صحبت کرد، چون تکلیف نامزد دموکرات‌ها هنوز مشخص نشده است.

به اشتراک بگذارید:

نظر شما:

security code
تلگرام